1-2 YAŞ

12 aylık dönemde hemen hemen tüm çocuklar ilk sözcüklerini söylerler. Ancak, bu çok değişken olabilir; kimileri bunu sekizinci ayda gerçekleştirirken, kimileri de 18 aylık döneme kadar bunu gerçekleştirememiş olabilir. Bu dönemde önemli olan, çocuğun seslerle değişik ton ve şiddette denemeler yapmasıdır. Bu dönem içinde çocuğunuz daha fazla oyun oynamaya başlayacak ve aynı şarkıyı ya da ninniyi defalarca dinlemekten zevk alacaktır. Bu sizin için çok sıkıcı olabilir, ama onun için önemlidir. Çocuğunuz, daha fazla sözcük öğrenmeye başlayacak ve bu sözcükler daha anlaşılır hale gelecektir.

Ona Nasıl Yardım Edebilisiniz?

Aşağıda çocuğun dil gelişimine yardımcı olabilecek öneriler verilmiştir:

12-18 AY ARASI

Çocuğunuzla iletişiminizde basit ~e kısa cümleler kullanın. Doğal bir formda, ancak yavaş, anlaşılır ve açık konuşun. Çocuğunuzun sözcük kazanımı için, tercihli sözcüklerle soru yönelterek model olun. Örneğin; elma ya da muz ister misin? gibi. Oynayabileceği bazı oyuncakları sağlayın. Örneğin; oyuncak bir telefon, konuşma taklitleri yapabileceği en iyi oyuncaktır.

18-24 AY ARASI

Yaptığınız aktiviteleri ve ne olduğunu anlatıp, tanımlayın. Birlikte bazı günlük aktiviteler yapın, böylece konuşacak çok şey olacaktır. Çocuğunuzun oyun içinde gerçek nesnelerle oynamasını teşvik edin, örneğin; gerçek yiyecekler kullanılan bir çay partisi gibi. Resimli olay ya da nesne kartlarıyla grup oyunları oynayın, bulmacalar çözün. Geçmişten, günümüzden ve gelecekten söz edin; bugün ne yaptınız, yarın büyükanne gelecek gibi.

Eğer çocuğunuzun çıkarabildiği bir ses varsa (örneğin; baa), bu sesle başlayan ve çevresinde bulunan nesneleri öncelikle sözcük dağarcığına kazandırmayı hedefleyin. Örneğin; bardak gibi. Bu sözcüğü basit cümlelerde ve duruma uygun ifadelerin içinde kullanın.

Hedeflediğiniz ve çıkarabildiği sese ilişkin sözcük kartları oluşturun. Bu kartlarla evin içinde çeşitli oyun ortamları hazırlayın. Karttaki sözcüğü göstererek ismini söyleyin. Sözcüğün nasıl söylendiğini duymasına yardımcı olun. Bazen ona da sorarak isimlendirmesini isteyin. Her ne şekilde isimlendirme yaparsa yapsın, doğru kabul edip, tekrar geri iletim sağlayın. Örneğin; Evet bu bir “bardak”. Daha sonra /b/ sesiyle başlayan diğer karta geçin. Unutmayın, bu sadece bir oyundur, çocukları zorlamak ve terapist rolü oynamak çocuğunuz için gereksiz ve sakıncalı olacaktır. Kendi gelişim süreci içinde yalnızca onu desteklemeyi hedef alın.

2-3 YAŞ

2-3 yaş döneminde, aileler çocuklarının kullandığı sözcüklerde bir “patlama” olduğunu görürler. Her durum için bir sözcükleri vardır ve sürekli “neden?” tipinde soru yöneltirler.

Ona Nasıl Yardım Edebilirsiniz ?

Çocuğunuza “edat” ları öğretebileceğiniz oyunları oynayın. Örneğin, “topu kutunun ‘içine’ koymak” ya da “masanın ‘üstünden’ atmak” gibi. Çocuğunuza 10’a kadar saymasını öğretin ve sayma oyunları oynayın. Yazmayı taklit edebilmesi için boya kalemleri ve kâğıt sağlayın. Diğer çocuklarla oyun oynayarak iletişim sağlayabilmesi için fırsatlar yaratın. Kitap içinde bulunan eylemleri tanımlayarak, onları kısa cümlelerle anlatın. Anlattığınız cümlelerle ilgili her olaya ilişkin hemen soru yöneltin. Her ne cevap verirse versin, tekrar sorunuzun yanıtını bir de sizden duyması ona uygun konuşma modeli olmanız açısından etkili olacaktır. Örneğin; “Evet çocuk ayakkabısını giyiyormuş” gibi.

3 – 4 YAŞ GRUBU DİL GELİŞİMİ

Günlük yaşamımızda kullandığımız, içmek, açmak, kapamak, uyumak gibi eylemleri belirten resimleri isimlendirebilirim.Özellikleri belirtilen nesneleri getirebilirim.İki eylem gerektiren direktiflere uyabilirim. Çevremdeki nesneleri tanır ve onları adlandırabilirim. Söylemesem bile dokuzyüze yakın kelimeyi anlayabilirim. İki ayrı nesneli eylemi gerektiren emirleri yerine getirebilirim.Beş kelimeli cümle kurarak konuşabilirim. Zamirle kendimi ifade edebilirim.Sesimin tonunu ve hızını ayarlayarak konuşabilirim.  Yaptığım bir resmi anlatabilirim.Kendi kendime konuşur ve çok soru sorarım.Onsekiz adet nesne kartı içinden en az on tanesinin ne olduğunu söyleyebilirim.Altı kelimelik bir cümleyi, söylendikten sonra tekrarlayabilirim. Bir hikaye oluşturup anlatabilirim. Olayları birbirine bağlayıp olan biteni anlatabilirim.

3-5 yaş

3 ve 4 yaş arası sıklıkla “kim?”, “nerede?” ve “ne?” gibi soru tiplerini yöneltirler. Cümleleri daha uzundur ve konuşması daha akıcıdır. 4-5 yaş arası kendisine söylenen her şeyi anlar ve kolay anlaşılır bir şekilde konur.

4-5 YAŞ GRUBU DİL GELİŞİMİ

Özellikleri belirtildiğinde vücudumun kısımlarını gösterebilirim.Üç nesneli ve davranışları emirleri yerine getirebilirim.Resimleri mantıklı bir şekilde açıklayabilirim. Tek başıma 3-4 mısralık basit şarkıları söyleyebilirim.Düzgün ve tam cümleler kurabilirim.Yedi kelimeden oluşan cümleleri kurabilirim.Geçmiş şimdiki ve gelecek zamanları doğru olarak kullanabilirim. On sekiz adet değişik nesne resminden on dört tanesinin ismini söyleyebilirim.Yakın zamanda yaşanmış olayları anlatıp, olaylar arasında ilişki kurabilirim. Ev adresimi söyleyebilirim.Kaç yaşımda olduğumu söyleyebilirim.Sürekli olarak “neden, ne zaman, nasıl” gibi sorular sorabilirim. Kelimelerin anlamlarını merak ederek ne olduğunu sorabilirim.Gerçekleri hayallerimle karıştırarak hikayeler anlatabilirim.Artık konuşmalarımda bebeksi konuşmalara yer vermem veya çok az konuşurum.

Ona Nasıl yardım Edebilirsiniz?

Büyük- küçük, sert- yumuşak gibi zıtlıklar içeren oyunlar oynayın. Konuşmalarınıza zamana ilişkin kavramlar katın (bugün, yarın, daha sonra, gelecek hafta gibi). Çocuğunuza olaylara ilişkin hisleri ve duyguları hakkında konuşma fırsatı tanıyın ve paylaşımda bulunun. Kendinize ait sözcük oyunları, tekerlemeler, hikayeler yaratın. Sözcük bulma oyunları oynayın. Dil ötesi becerilere ilişkin oyunlar üretebilirsiniz ( örneğin;bir sözcüğün hangi sesle başladığının ya da bir sesle başlayan sözcüğün bulunması gibi fonolojik farkında olmaya ilişkin aktiviteler).

3-6 YAŞ ÇOCUKLARI İÇİN DİL GELİŞİMİNE YÖNELİK AKTİVİTELER

Kaynak :Stark. (1989). Prespeech segmental feature development. P.Fletcher & M.Garman (Ed.) içinde Language Acquisition (pp.15-32). New York: Cambridge.