|
YARATICI DRAMA
Çocuğu
yaratıcılığa götüren en etkin ve en kapsamlı yollardan
birisi de “Yaratıcı Drama”dır. Drama sözcüğünün Türkçe
karşılığı tam olarak bulunmamaktadır. Yunanca “Dram”dan
türetilmiştir. Dram, yapmak, etmek, eylemek anlamı
taşımaktadır. Tiyatro bilimi çerçevesi içinde “Drama”
kavramı özetlenmiş, soyutlanmış eylem durumları anlamı
taşımaktadır.
Yaratıcı
drama;Doğaldır (Yapılandırılmamıştır) Ürün gibi değerlendirilmez,
seyirci de kendisidir.Sahne
yoktur (sunuşsal değildir). Metni
yoktur (doğaçlama şeklindedir).Dramaya
katılan kişilere aktör yerine katılımcı, yöneten kişilere de
öğretmen yerin lider denilmektedir. Liderin görevi
katılımcıları rollere yönlendirmek değil “rehberlik”
etmektir.Drama
etkinliklerine her yaştan kişiler katılmakla birlikte
“Yaratıcı Drama” yaşı 5-14 yaşlar arasıdır.
Yaratıcı
dramada hayali veya imgelim gücüne dayanan yapının oluşması
söz konusudur. Dramada ortaya konulanlar o anda
yaratılanlardır. İlk kez vardırlar, dolayısıyla ortaya çıkan
oyunun doğrusu yanlışı yoktur. Sonradan üzerinde
tartışılarak daha iyi yollar olabileceği ortaya çıkarsa oyun
yeniden denenebilir. Yani dramada yanlış yapma korkusu
olmaz, olmamalıdır. Gruptaki bireyler kendilerine saptanmış
olan bir genel çerçeve içinde kalırlar. (Saptanmış olan
konunun ya da tartışılması istenen davranış biçiminin
getirdiği belli sınırlılıklar) Fakat bu çerçeve içinde birey
kendi yaratıcılığı, içselliği önceki yaşantıları bilgileri
ışığında deneyim ve izlenimlerin etkisi ve rehberliğinde son
derece özgürdür. Yine bireyler canlandırmalar süresinde
tiyatroda olduğu gibi tipler, roller ve kişilikler yaratıp
bunları deneyebilir.
Drama
etkinliklerini yürütecek olan grup liderinin oyunculuk ve
tiyatro yapma hakkında az da olsa bir eğitim almış olması
gerekir. En önemli özelliği iletişime açık, istekli ve hazır
olma niteliğini taşımasıdır. Dramada lider hem oyuncu, hem
pedagog, hem de biraz psikologtur. Lider oyunda grubu
organize eder, kuralları işletmeye çalışır, gerekirse
dışarıdan talimat verir, oyuna konsantrasyonu sağlar.
Değerlendirme lider ve katılımcılarla birlikte oyunun
sonunda yapılır. Değerlendirme sonucu uyarılar göz önünde
bulundurularak gerekirse oyun yeniden oynanabilir ve tekrar
değerlendirilir.Drama
çalışmalarının yapılabilmesi için; bir grup, eğitimden
geçmiş bir lider çalışma yapmaya uygun bir mekan gereklidir.
Grubun yapısı ve katılımcıların özellikleri göz önünde
bulundurularak bir esneklik içinde veya liderlerin farklı
metodolojik yaklaşımları yanı sıra drama süreci içinde dört
tip uygulama yapılır.
1- Isınma
2- Oynama
3- Doğaçlama
4- Oluşumlar
1- Isınma
: Çeşitli yöntemlerle beş duyuyu kullanma, gözlem yetisinin
geliştiği bedensel ve dokunsal alıştırmaların yapıldığı
tanıma, etkileşim kurma, güven ve uyum gibi özellikleri
katılımcıya kazandıran ve oldukça kesin kurallarla
belirlenen, grup liderinin yönlendiriciliğinde yapılan
çalışmalardır. Rahatlama ve hareket çalışmaları olarak da
adlandırılan ev her ikisini de kapsayan ısınma çalışmaları;
Psişik
ve bedensel açıdan kendini tanıma, Psişik
ve bedensel açıdan karşısındakini tanıma ,Karşılıklı iletişim kurma
,Grup
dinamiğini oluşturma ,Sözlendirme ve etkileşim çalışmaları, öykü, anı anlatma
,Diğer
bir aşamaya geçme biçiminde süre gelir.
2- Oynama
: (Pandomim ve Rol Oynama) Belirlenmiş kurallar içinde
özgürce oyun kurma ve bu olayları geliştirme
çabalarından oluşur. Yaratıcılık ve hayal gücü boyutları
işin içine girer.
3- Doğaçlama : Daha az kesin olarak belirlenmiş bir süreç
olup saptanan bir konu ya da temadan yola çıkılır ya da
saptanan
hedefe
doğru belli aşamalarla yol alınır. Bireysel ve grupsal
yaratıcılığın en ön plana çıktığı çalışmalardır.
4- Oluşumlar : Bir süreç özellikle belirlenmemiş bir çıkış
noktasından başlar. Sürecin nasıl gelişeceği ve nereye
varacağı
belirsizdir.
Yaratıcı
drama sürecinde diğer sanat dallarının da uğraşları da yer
alır. Yazınsal metin, şiir, senaryo yazma, resim yapma,
dekor hazırlama, kostüm, maske, kukla tasarımları, çevre
tasarımları, ritmik deney(müziği veya ritmi kendileri
oluşturabildikleri gibi hazır müziklerden de
yararlanılabilir) alanlarında da yaratıcı drama çalışmaları
yapılır. Fotoğraf, film, video ve elektronik dallarda işe
koşulabilir.
Dramanın
amaçları üç ana başlık altında toplanabilir:
1- Kişinin kendi bedenine, duygularına, düşüncelerine ve
çevresinde olup bitenlere karşı bilinçli olmasıdır.
2- Çağrışımların, duyguların, bilgi ve deneyimlerin
özgürleştiği bir ortamın sağlanmasıdır.
3- Drama
etkinliği drama yaşantısının somut olarak doyumsanmasıyla,
kişinin evrensel, toplumsal, moral, etik ve soyut
kavramları anlamlandırmasıdır.
YARATICI DRAMANIN ÖNEMİ
Yaratıcı
drama çocuk oyunlarının başlangıcıdır. (Neolandy, 1984)
Eğitimde drama çocukların doğal öğrenme araçlarını kullanır
ve ilk oyun bilgilerinin öğrenme deneyimi yerinde
yoğunlaşmasına ve bu deneyimin derinleşmesine yarar.
Çocuklar dramada bir başka kişi olamazlar. Bir başkasını
çizerler, bir başkasının yerine geçerler. Katılanlar ciddi
ve korkutucu olmayan bir çerçeve içinde duygusal riskleri
yaşama şansına sahiptirler. (Deverall,1981).
Yaratıcı
drama dolaylı yoldan anlatılır, bu nedenle başkalarının
davranışlarını ve insanın kendi davranışlarını emin bir
mesafeden gözleme imkanı vardır. Bir fantezinin içinden
gerçeğe bakılabilir. Bu günün sorunları, geçmiş ve gelecekte
araştırılabilir. Dramada bir durum somut, aynı zamanda soyut
ifadelerle keşfedilir. Olayların yaşanarak gelişmesini
içeren aktif bir yöntemdir. Böylece unsurları
somutlaştırarak durumu açıklağa kavuşturur. (Bennet,1983)
Yaratıcı
drama “zaman içinde donar” böylelikle sorun “insanlar
değişime uğradıkça” incelenmiş olur. (Heatheote,1976) içsel
bir deneyim kazandırır. Bir durum hakkında dışarıdan
konuşmaktan ziyade bir durum içinde düşünülür. “Pratik ve
hızlıdır” zekayı olduğu kadar duyguları da işin içine katar.
Kavramayı sağlayan bu duygu düzeyidir. Duygu ve düşüncenin
birleşmesinden kavrama oluşur. (Neolandy,1984)
Yaratıcı
dramanın önemli bir unsuru düşünmedir. Betty Wagner (1979)
dramayı denemeye değer kılan tek şeyin düşünme unsuru
olduğunu savunarak, “insanlardaki düşünme gücünün
arttırılmasının” önemli olduğunu ileri sürerek “çünkü
düşünme uzun vadede bir insan değiştiren tek şeydir”
demektedir.Yaratıcı
Drama felsefesinin bir bölümü de öz saygı kurma ve özgüvenin
geliştirilmesi ihtiyacını taşımaktır. Özellikle kızlar için
özsaygı ve güven eksikliği dişi cinsiyet kalıbı için
engelleyici unsurlardır. Erkek çocuklar açısından da drama
onların kendi duygularıyla yüz yüze gelmelerini sağlar.
Emin, kontrollü bir durumda duygusal katılmayı keşfederler.
Düşünerek duyguların frenlenmesi drama yönteminde esastır.
Yaratıcı
drama sayesinde çocuklar kararlar verir ve sorunları
çözerler. Güç kazanma ve sorumluluk taşıma şansı kazanırlar.
Drama katılımcılar için öz saygılarını, değer yargılarını ve
hepsinin ötesinde kendi yaşantıları üzerinde etki ve
kontrollerini denemede kişisel güçlerini arttırma imkanları
yaratır.
Yaratıcı
drama yöntemi bir benlik yaratma imkanı verir, bu da yeni
olasılıkların algılanmasında ve kişisel gücün
geliştirilmesinde kurtarıcı bir kuvvettir. (Normon,1985)
Yaratıcı
drama ile konuşma yetenekleri denenir ve kazanılır. Çocuklar
dinlemeyi ve diğerleri ile iletişim kurmayı öğrenirler.
Durumları bir başka görüş açısından görme yeteneği gelişir.
Birlikte çalışma becerisi geliştirerek “ben kazandım, sen
kaybettin” gibi bir hastalığa güçlü bir ilaç sunmuş olur. Yaşam
içinde değişim süreklidir. Sürekli üretilen yeni bilgilerin
ve bunların temelindeki eski bilgilerin insanların zihninde
yerleşebilmesi ancak toplumsal etkileşimle mümkündür.
Dünyayı her alanda yeni etkileşimler, yeni kümelenmeler ve
yapılanlar içinde algılayabilmek için gerekli
alışkanlıkların kazanılması bazı yöntemlerle
geliştirilebilmektedir. Yaratıcı drama çalışmaları bize
böyle bir yöntemi sunmaktadır.Gerek
öğretmen ve eğiticilerin yaratıcı dramayı bilmeleri, gerekse
çocukların bu yöntemle yetişmeleri onları iki önemli boyuta;
yaratıcılığa ve eleştirel düşünmeye yöneltecektir.
Tüm
eğitici programların hedefleri çocuğun hem bireysel olarak
hem de toplumun bir bereyi olarak potansiyelini maksimum
düzeye çıkarmaktır. Modern eğitim sistemi içinde de yaratıcı
dramanın hedefleri şöyle sıralanabilir.
Bir
grup olarak beraber çalışabilme becerisini geliştirebilme.Kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirebilme.Kendine güven duyma, teşvik ve karar verme becerilerini
kazandırma.Dil ve
iletişim becerilerini ilerletme.Farklı
olay ve durumlarla ilgili deneyimler kazanma.Çocukların hayal gücünü, duygularını ve düşüncelerini
geliştirme.Çocukların ahlaki değerleri keşfetmelerine olanak tanıma.Yaratıcılık ve estetik gelişimini sağlama.
|