Emzirme, bebeğin
sağlıklı büyümesi ve gelişmesi için en uygun, eşi bulunmaz bir beslenme
yöntemidir ve anne ile bebeğin sağlığı üzerinde çok özel biyolojik ve duygusal
bir etkiye sahiptir.
Başarılı bir emzirmenin başlatılması ve sürdürülmesi için annelerin, gebelik
sırasında ve doğumu izleyen dönemde toplum, aile ve tüm sağlık sistemi tarafından
desteklenmesi gerekir.
Emzikli kadının süt salınımını etkileyen faktörler şu şekilde sıralanabilir:
* Bedensel faktörler: Anne yaşı, fiziksel aktivite, gebelik sayısı, gebelikte
kazanılan ağırlık vb. genç yaşta (18 yaş altı) anne olanlar, henüz kendileri
büyüme çağında olduklarından;sık doğum yapanların enerji depoları azalmış
olduğundan, ağır işte çalışanların ise fazla enerji harcamaları nedeni ile
salgıladıkları sütün karşılığında enerji alamazlarsa kendi dokularını
harcarlar. Bunun sonucunda anne sağlığı bozulduğu gibi yeterince de süt veremezler.
* Çevresel faktörler: Sosyal-ekonomik ve kültürel faktörler olarak incelenir.
Toplumun örf-adet ve gelenekleri nedeni ile doğumdan sonra uzunca bir süre çocuğun
emzirilmemesi süt salımınını azaltır. Oysa doğar doğmaz ilk bir saat içinde
emzirme, süt salınımını arttırır.
* Emme refleksi: Sağlıklı yeni doğanın meme başını kavraması kolaydır. Bebek
ağzını açtığında meme ucu ve etrafındaki kahverengi halka dilinin üst kısmına
gelecek şekilde ağzına yerleştirilmelidir. Emzirme sırasında bebeğin, göğüste
tutuluş şekli çok önemlidir.
Uygun olmayan emzirme pozisyonu; meme başlarının çatlamasına ve acımasına, yeterli
süt gelmemesine ve bebeğin memeyi alamaması gibi sorunlara neden olur. Emzirme iyî bir
pozisyonda ise ( bebeğin vücudu tümüyle anneye doğru dönüktür) bebek uzun ve derin
emer, rahat ve mutludur, annenin meme uçları acımaz. Birçok annenin, özellikle ilk
çocuklarında emzirmeye başladıklarında yardıma ihtiyacı vardır.
Eğer bebek; memeyi ağzı ile iyi bir şekilde kavrıyorsa, gecede dahil olmak üzere
istediği sıklıkta emebiliyorsa, yeterli süt gelecektir.
* Psikolojik faktörler: Üzüntü, stres süt verimini engeller. Annenin veya yeni
doğanın hastalığı, evdeki huzursuzluklar, ailede diğer çocukların fazla oluşu ve
annenin onlarla da ilgilenme mecburiyeti, ekonomik yetersizlikler vb. nedenler annede
stres ve üzüntü yaratır.
Bazı ilaçlar: Sakinleştirici, ağrı giderici ile diğer ilaçların kullanımına
dikkat edilmelidir.
Kadının fiziksel rahatsızlıklarını azaltmak önemlidir, ama bu tür ilaçların
rastgele ve aşın kullanımı süt verimini olumsuz etkileyebilir.
* Beslenme: Emzirme sırasındaki enerji ve besin öğeleri ihtiyacı gebelikte
olduğundan fazladır. Anne gebelikte iyi beslenmişse, ihtiyaçlarını kısmen
karşılayabilecek yağ birikiminde bir depoya sahiptir. Bu yağ deposunun kullanılması
ile doğumu izleyen ilk haftalarda anne kilo kaybeder.
Süt veren kadın hem kendi vücudundaki besin öğeleri depolarını dengede tutmak hem
de salgıladığı sütün karşılığı olan enerji, protein, mineral ve vitaminleri
yeterince almalıdır. Aksi takdirde kendi vücudundan harcar. Bu da sağlığının
bozulmasına ve yetersiz süt salgılanmasına neden olur.
Bebeğinizi emzirirken ona doğanın sunduğu en iyi besini veriyorsunuz. Bu nedenle, ilk
günlerde bazı zorluklar yaşasanız bile pes etmeyin. Sonuçta emzirebilmek ve yaşamın
ilk 6 ayı boyunca saf anne sütü verebilmek sizin bunu yapma arzu ve inancınıza
bağlıdır. "Ben bunu yapacağım" dediğinizde işin %90'ı çözülür. Bu
yeni beceriyi bebeğinizle birlikte sizde öğreneceksiniz. Önceleri nasıl emeceğini
bilmiyor ve uzun süre emmeye uğraşıyorsa üzülmeyin, biraz sabırlı olun. İlk
haftaları atlattıktan sonra, bebeğinizi aylar boyunca başarı ile emzireceksiniz.
Bebeğiniz emmeye başladıktan sonra yanma veya acı hissederseniz bebek memeyi yanlış
yakalamış olabilir. Bu durumda derin bir nefes alıp gevşemeye çalışın. Bebeğiniz
huzursuz ve sinirleniyor ise pozisyon ve tekniğinize mutlaka tekrar göz atın; çünkü
büyük ihtimalle burada bir sorun vardır. Bebeğinizin ağız köşesinden
parmağınızı sokun, emzirmeye ara verin ve tekrar deneyin. Endişe etmeyin ve doğru
pozisyona gelene kadar tekrar deneyin. Meme uçları hassaslaşmazsa emzirme ağrılı
değildir.
Doğru emzirmenin püf noktaları:
Emzirmeye başlamadan önce mutlaka ellerinizi yıkayın. Rahat bir koltukta dik oturun;
ayaklarınızı ve belinizi destekleyin. Yatakta iseniz sırtınızı yastıklarla
destekleyin. Bebeğinizi doğru pozisyonda emzirdiğinizden emin olun. Başarılı bir
emzirme için en önemli faktörlerden biri onun doğru pozisyonda olduğudur. Emzirme
süresince rahatlatıcı bir müzik dinleyin. Bebek emerken burun deliklerinin meme
tarafından kapatılmamasına özen gösterin. Göğüs uçlarınızı yalnız su ile
temizleyin. Karbonatlı su kullanmayın. Emzirme sonrası ise kendi sütünüzü göğüs
uçlarına sürün. Emzirme sütyeni kullanın. Elbiseleriniz emzirme için kolay
açılabilir olsun. Evde rahatsız edilmeyeceğiniz bir yer oluşturun. Bazı zamanlarda
bebeğinizi düşünün, sütünüzün artmasına yardım eder. Sigara ve alkol
kullanmayın. Sütünüzün miktarını azaltabilir. Bebeğiniz ve sizin için faydalı
değildir.
Ne kadar sıklıkla
emzirmelisiniz?
Bebeğinizi acıktığı her zaman emzirin. Anne sütü alan bebekler, mama ile
beslenenlere göre daha sık emerler. Anne sütü çabuk sindirildiğinden mideden
boşalması daha hızlı olur. Bu nedenle başlangıçta bebeğiniz 1-2 saat arayla emmek
isteyebilir. 1-2 ay sonunda bebeğiniz gece daha fazla uyumaya başlayacak ve emme
araları uzayacaktır.
Bebeğinizin acıktığını şöyle anlayabilirsiniz:
Göğsünüze ilgi gösterir. Ağzını açar, aranır. Emme hareketleri yapar. Ağlar.
Bazı bebekler uykulu olurlar ve uyanmakta zorluk çekerler. Yaklaşık 2- 3 hafta yeterli
miktarda emmeden bebeğinizin uyumasına izin vermeyin. Eğer bebek emmek istemiyorsa ve
son beslenmeden 3- 4 saat geçtiyse uyandırın ve emzirin.
Emzirme süresince nelere dikkat etmelisiniz?
Eğer ilaç kullanmanız gerekirse mutlaka doktorunuza danışın. Bazı ilaçlar
bebeğiniz için zararlı olabilir. İlaç almanız gerekiyorsa emzirdikten hemen sonra
alın. Alkol kullanmayın. Sigara içmeyin ve bebekle aynı ortamda sigara içilmesine
izin vermeyin. Kafein içeren içeceklerden uzak durun. Kafein bebekte uykusuzluk,
sinirlilik yapabilir. İştahsızlığa neden olabilir. Kafeinsiz kahve ve çaylar
deneyebilirsiniz. Kola ve asitli içeceklerden uzak durun. Bazen bebeğiniz inek sütüne
allerjik olabilir. Bu durumda bebek emdikten birkaç dakika veya birkaç saat sonra
başlayan ishal, döküntü, huzursuzluk veya gaz oluşabilir. Bebeğinizin inek sütüne
allerjisi olup olmadığını anlamak için 2 hafta süreyle tüm inek sütü ürünleri
(inek sütü, peynir, yoğurt) anne diyetinden çıkarılmalıdır.
Bebeğinizin yeterli süt aldığını nasıl
anlayabilirsiniz?
İlk haftalarda bebeğinizin yeterli süt alıp almadığını merak etmeniz doğaldır.
Özellikle bebeğiniz sürekli emmek istiyorsa ve sürekli huzursuzluk yapıyorsa.
Bebeğinizi emmek istediği her zaman emzirin.
Yeterli beslendiğinin en önemli bulgusu bebeğinizin düzenli tartı almasıdır. İlk
bir haftadan sonra düzenli bir şekilde tartı almaya başlar. İlk bir hafta çoğu
bebek doğum kilosunun altına düşer, ancak 2. haftanın sonunda doğum kilosunu
yakalamalıdır. Açık sarı renkte günde 5-6 kez idrar yapmalıdır. İlk bir haftada
günde en az 2 kez kaka yapmalıdır. 1- 4. haftalarda günde en az 5 kez kaka
yapmalıdır. Emzirmeden önce şiş ve dolgun olan göğüsleriniz bebeğiniz emdikten
sonra yumuşamalıdır.
Anne sütü alan bebeklerin tüm ihtiyaçları anne sütü tarafından karşılanır. İlk
6 ay ek olarak su ve vitamin takviyesine ihtiyaç yoktur (D vitamini hariç).
Uzm. Dr. Alper SOYSAL
Bebek
Gelişimi 
